25 ciekawostek o Węgrzech

Budapeszt, gulasz, Balaton – to pierwsze, a często także ostatnie trzy skojarzenia, które turyści łączą z Węgrami. Ten kraj ma jednak do zaoferowania znacznie więcej. Sprawdź, kto wynalazł długopis, dlaczego Węgrzy używali banknotu o nominale 100 trylionów i co rządzi węgierskim street foodem. 

Pieniądze i państwo

1. Powierzchnia Węgier to 93 tys. km kw., a w kraju mieszka niespełna 10 milionów osób.
2. W lipcu 1946 roku ceny na Węgrzech podwajały się średnio co 15 godzin. Miesięczna inflacja wynosiła prawie 42 bilardy procent. Ludzie musieli wydawać wypłaty natychmiast po ich otrzymaniu. W przeciwnym razie zarobione pieniądze błyskawicznie traciły jakąkolwiek wartość.
3. Skutkiem tej niewyobrażalnej hiperinflacji był druk pieniądza, jakiego świat nigdy wcześniej nie widział. Bank centralny wypuścił banknot o wartości 100 trylionów pengő. To najwyższy oficjalny nominał, jaki kiedykolwiek trafił do powszechnego obiegu.
4. Waluta Węgier to forint węgierski. Choć Węgry należą do Unii Europejskiej i zobowiązały się do przyjęcia euro, przez wiele lat unikały rozpoczęcia tej procedury. Premier Péter Magyar zapowiedział jednak spełnienie kryteriów z Maastricht do 2030 roku, a poparcie dla wprowadzenia tej waluty szacuje się obecnie na ok. 70% (więcej na ten temat w tekście Euro na Węgrzech – forint przejdzie do historii?).

 

Wynalazki i wielkie umysły

5. Kostka Rubika to węgierski wynalazek. Ernő Rubik był wykładowcą architektury z Budapesztu. Stworzył drewniany sześcian, żeby pomóc studentom zrozumieć zawiłą przestrzeń trójwymiarową. Co ciekawe, autorowi pierwsze poprawne ułożenie własnej układanki zajęło okrągły miesiąc prób.
6. László Bíró był dziennikarzem i irytowało go wieczne rozmazywanie atramentu. Zauważył w drukarni, że tusz gazetowy schnie momentalnie. W 1938 roku wpakował gęsty tusz do rurki z małą kulką na końcu. Zadziałało. Tak właśnie powstał długopis.
7. Albert Szent-Györgyi dłubał przy papryce w laboratorium, aż w końcu jako pierwszy wyizolował z niej witaminę C. Dostał za to w 1937 roku Nagrodę Nobla. Węgrzy zrobili z papryki podstawę swojej kuchni, a ten biochemik zrobił z niej przełom w medycynie.
8. Amerykańskie kino wymyślili imigranci z Europy. Adolph Zukor założył Paramount Pictures, a William Fox stworzył imperium Fox Film Corporation. Obaj byli Węgrami. Kiedyś po studiach filmowych krążył żart, że nie musisz być Węgrem, żeby pracować w Hollywood, ale to bardzo ułatwia sprawę.
9. Węgierka Judit Polgár jest powszechnie uznawana za najwybitniejszą szachistkę w historii. Jako jedyna kobieta w dziejach przekroczyła barierę 2700 punktów w rankingu ELO i wygrywała partie z takimi mistrzami jak Garri Kasparow czy Magnus Carlsen.

 

Ulice Budapesztu

10. Budapeszt nie od zawsze był jedną metropolią. Dopiero w 1873 roku urzędowo połączono trzy osobne ośrodki: górzystą Budę, Óbudę oraz płaski Peszt. Do dzisiaj lewy i prawy brzeg Dunaju różnią się klimatem oraz architekturą. Buda to spokój, zieleń i dawny luksus królewski. Peszt jest gwarny, handlowy i mocno imprezowy.
11. Budapeszt ma najstarsze metro w kontynentalnej Europie. Starsze jest tylko metro w Londynie. Podziemne przejazdy zostały uruchomione dla mieszkańców w 1896 roku. Działo się to ponad trzy dekady po otwarciu pierwszych brytyjskich tuneli.
12. Gmach Országház – parlamentu Węgier – wznosi się dokładnie na wysokość 96 metrów. Ten wymiar to świadome odniesienie historyczne do roku 896, w którym koczownicze plemiona węgierskie zeszły z Karpat i zajęły obecne tereny Węgier. Władze stolicy do dziś dbają o to, by żaden nowy budynek w centrum miasta nie przewyższył tej konstrukcji
13. W 2002 roku grupa znajomych zagospodarowała pustostan w dawnej dzielnicy żydowskiej. Znieśli tam stare meble z wystawek, kineskopowe telewizory i pocięte karoserie samochodów. Tak powstał Szimpla Kert. Lokal miał być po prostu tanią strefą dla studentów, a stworzył trend na tzw. Ruin Bars.
14. Tuż przy wodzie niedaleko parlamentu znajduje się sześćdziesiąt par żeliwnych butów z okresu wojennego. To przejmujący pomnik poświęcony ofiarom Holokaustu. W 1944 roku węgierscy faszyści rozstrzeliwali tu ludzi, zmuszając ich wcześniej do zdjęcia obuwia.

 

Kékes, najwyższy szczyt Węgier (1014 m n.p.m.)

Woda, góry i sport

15. Węgry są krajem nizinnym. Najwyższy szczyt w kraju – Kékes, jest położony w północnej części Węgier i wznosi się na wysokość 1014 m n.p.m.
16. Balaton to największe jezioro w całej Europie Środkowo-Wschodniej. Miejscowi nazywają go Węgierskim Morzem. Brzmi to dumnie, zwłaszcza gdy uświadomisz sobie, że jezioro ciągnie się przez blisko 80 kilometrów. Średnia głębokość wynosi tam jednak ledwie 3 metry.
17. Węgry słyną z wielu kąpielisk termalnych. Na terenie kraju znajduje się ich ponad 1000. Najstarsze z nich to jezioro Hévíz, które było wykorzystywane już w czasach rzymskich.
18. Prawdziwą sportową obsesją Węgrów jest waterpolo. Piłka wodna traktowana jest tam śmiertelnie poważnie. Są ku temu twarde podstawy. Ta dyscyplina dostarczyła im aż 9 złotych medali igrzysk olimpijskich. Piłko wodna ma na Węgrzech podobny status co piłka ręczna w Danii (tutaj zebraliśmy najlepsze ciekawostki o Danii).  
19. Coroczna nagroda za najpiękniejszą bramkę w światowym futbolu nosi imię Ferenca Puskasa – najwybitniejszego zawodnika w historii węgierskiej piłki, który w latach 50. był czołowym piłkarzem świata oraz gwiazdą Realu Madryt.

 

Lángos, tradycyjny węgierski przysmak

Kultura i legendy

20. Zanim Madziarzy osiedlili się w Europie Środkowej, byli wędrownymi jeźdźcami. Według legendy prowadził ich Turul – gigantyczny ptak drapieżny, trochę przypominający sokoła. Ptak ten miał ukazać się we śnie księżniczce Emese, uczynić ją brzemienną i przepowiedzieć, że z jej łona narodzi się potężny ród królów. Brzmi dziwnie, natomiast w dawnych wierzeniach koczowników ptaki drapieżne uchodziły za bezpośrednich wysłanników bóstw.
21. Język węgierski jest językiem ugrofińskim. Całkowicie różni się od języków, którymi posługują się najbliżsi sąsiedzi Węgier. Jego jedynymi dalekimi krewnymi w całej Europie są fiński oraz estoński.
22. Przysłowie o Polaku i Węgrze to nie jest nasz lokalny wymysł. Węgrzy znają je równie dobrze. W ich wersji brzmi to: „Lengyel, magyar – két jó barát, együtt harcol, s issza borát”. Te relacje wynikają z setek lat oporu wobec tych samych wrogów.
23. Lángos rządzi węgierskim street foodem. Jest to ciężki, wrzucony na głęboki olej i natarty czosnkiem placek z ciasta drożdżowego. Tradycyjnie podaje się go z kwaśną śmietaną i startym serem. 
24. W lutym w miasteczku Mohacz odbywa się tradycyjny festiwal Busójárás, podczas którego uczestnicy zakładają owcze skóry i rogate drewniane maski. Sześciodniowa impreza kończy się spaleniem przygotowanych wcześniej strojów w ognisku oraz utopieniem trumny symbolizującej zimę i przegonienie demonów. 
25. Francuzi lubią myśleć, że ustalili zasady winiarskiego świata. Prawda jest jednak inna. Węgierski Tokaj sklasyfikowano prawnie w 1730 roku. Wyprzedził słynne Bordeaux o ponad stulecie. Ludwik XIV pijał tokaja do kolacji i nazywał go winem królów.

 

---

Przedstawione, w dystrybuowanych przez serwis raportach, poglądy, oceny i wnioski są wyrazem osobistych poglądów autorów i nie mają charakteru rekomendacji autora lub serwisu walutomat.pl do nabycia lub zbycia albo powstrzymania się od dokonania transakcji w odniesieniu do jakichkolwiek walut lub papierów wartościowych. Poglądy te jak i inne treści raportów nie stanowią „rekomendacji" lub „doradztwa" w rozumieniu ustawy z dnia 29 lipca 2005 o obrocie instrumentami finansowymi. Wyłączną odpowiedzialność za decyzje inwestycyjne, podjęte lub zaniechane na podstawie komentarza, raportu lub z wykorzystaniem wniosków w nim zawartych, ponosi inwestor. Autorzy serwisu są również właścicielem majątkowych praw autorskich do treści. Zabronione jest kopiowanie, przedrukowywanie, udostępnianie osobom trzecim i rozpowszechnianie treści w całości lub we fragmentach bez zgody autorów serwisu. Zgodę taką można uzyskać pisząc na adres kontakt@walutomat.pl.